Οικογένεια

Βάσει της φιλοσοφίας που διέπνεε τον τρόπο που γαλουχηθήκαμε από τις προηγούμενες γενιές, η οικογένεια μεταφραζόταν ως «ένα ωραίο σπίτι, όπου ζουν ο μπαμπάς, η μαμά, τα παιδιά κι ένας σκύλος». Μεμονωμένα, μια τέτοια εικόνα σαφώς έχει θετικό πρόσημο –ακόμη κι αν δεν συνάδει με τις προσωπικές επιθυμίες κάποιου ατόμου. Εντούτοις, στη σύγχρονη εποχή, καθώς αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο η ανάγκη για συμπερίληψη και αποδοχή, χρειάζεται αφενός, να δοθεί μεγαλύτερη ορατότητα σε όλες τις μορφές οικογένειας και αφετέρου, στα αίτια που καθιστούν τόσο επιτακτική αυτή την ανάγκη. Τέλος, θα ήταν ωφέλιμο να τεθούν επί τάπητος ορισμένες –συχνά στερεοτυπικές– φράσεις, όπως: «Είναι παιδί από καλή οικογένεια» ή «Ο άνθρωπος είναι αξιοσέβαστος οικογενειάρχης, δεν θα πείραζε ποτέ τη γυναίκα του».

Μεγαλώνοντας σε μονογονεϊκή οικογένεια

Η έκβαση της σχέσης ενός (παντρεμένου) ζευγαριού, δεν είναι πάντα ομαλή, οπότε και αποφασίζουν τα δύο μέλη να λήξουν και διά νόμου τη συμβίωσή τους. Μπορεί μεν να αναδιαμορφώνεται συνεχώς το νομικό πλαίσιο της συνεπιμέλειας σε αυτές τις περιπτώσεις, αλλά δεν αναιρείται το γεγονός ότι το παιδί/τα παιδιά καλούνται να αναπτυχθούν εντός μιας μονογονεϊκής πια οικογένειας. Φυσικά, κάθε μονογονεϊκή οικογένεια καλείται να αντιμετωπίσει εξατομικευμένες δυσκολίες και εμπόδια, επομένως θα ήταν τουλάχιστον αφελής μια απόπειρα ερμηνείας ή πρότασης.

Αν μη τι άλλο, όμως, όσο ισχυρό κι αν είναι το τείχος προστασίας που θα δομήσει η μονογονεϊκή οικογένεια γύρω από τα παιδιά της, πάντα θα υπάρξουν οι κακοπροαίρετες φωνές που θα δείξουν με το δάχτυλο, θα σχολιάσουν και θα λοιδορήσουν, δίχως απαραίτητα να γνωρίζουν τι συμβαίνει πίσω από κλειστές πόρτες. Ενίοτε, ο χωρισμός ενός ζευγαριού, όσο πληγωτικός κι αν είναι, ενδεχομένως συνδέεται με την ομαλή εξέλιξη του αναπτυσσόμενου ανθρώπου, του παιδιού, μακριά από ένα περιβάλλον πυρηνικής οικογένειας, το οποίο, ωστόσο, λόγω εντάσεων, διαφωνιών και λανθασμένων χειρισμών, θα είχε ολέθριες συνέπειες στην ψυχοσύνθεσή του.

Μάλιστα, είναι πιθανό, μια μονογονεϊκή οικογένεια να βρήκε τη γαλήνη που τόσο χρειαζόταν, μακριά από την τοξικότητα, την οποία μια «αγία», πυρηνική οικογένεια διαχειρίζεται καθημερινά, ακριβώς επειδή η κοινωνία επιτάσσει πως αυτή είναι η υπέρτατη μορφή οικογένειας.

Με τον/την σύντροφο (κι έναν σκύλο)

Ως γνωστόν, τους συγγενείς δεν τους επιλέγουμε. Συνεπώς, το μοναδικό σημείο αναφοράς ευθύς εξαρχής είναι οι δεσμοί αίματος ή εξαναγκασμένου σεβασμού, σύμφωνα με τις τρέχουσες κοινωνικές επιταγές. Πάρα ταύτα, είναι συχνό φαινόμενο, οι περιβόητοι αυτοί δεσμοί αίματος να μην επαρκούν για να επιζητά ένα άτομο την παρουσία ενός συγγενικού προσώπου στην καθημερινότητά του. Αντ’ αυτού, στρέφεται σε ανθρώπους που ανταποκρίνονται καλύτερα στις προσδοκίες, τις επιθυμίες και την προσωπικότητά του. Υπό αυτό το πρίσμα, επιλέγει να διαμορφώσει τη δική του οικογένεια με ένα/μία σύντροφο, ίσως βρίσκοντας μια κοινή στέγη και κάνοντας σχέδια για το μέλλον.

Αν και εφόσον το επιτρέπει ο διαθέσιμος χωροχρόνος, ένας σκύλος θα «έδενε» ακόμη περισσότερο αυτή την άτυπη –αλλά εξίσου σημαντική– μορφή οικογένειας. Διότι, αγαπητή Εστία, ανεξάρτητα με τα αναχρονιστικά σου μηνύματα, δύο άντρες και ένα σκυλί συνιστούν οικογένεια. Επίσης, δύο γυναίκες και ένα σκυλί συνιστούν οικογένεια. Δύο άφυλα άτομα και ένα σκυλί συνιστούν οικογένεια. Δύο άτομα διαφορετικού φύλου και ένα σκυλί συνιστούν οικογένεια.

Αφού η εκάστοτε συνθήκη δημιουργεί συναισθήματα αγάπης, θαλπωρής, ζεστασιάς, αφοσίωσης, άνευ όρων υποστήριξης και ολιστικού ενδιαφέροντος σε όλα τα επίπεδα, ουδεμία αξία έχει ο αριθμός ή ταυτότητα των μελών της εν λόγω οικογένειας.

Οι φίλοι είναι η οικογένεια που επιλέγουμε

Διατηρώντας τα επιχειρήματα από την προαναφερθείσα μορφή οικογένειας, δεν θα μπορούσαν να μην αναφερθούν οι θεμελιώδεις σχέσεις φιλίας, οι οποίες συχνά, δύνανται να υποκαταστήσουν τις –παραδοσιακά– οικογενειακές. Άτομα προερχόμενα από κακοποιητικά, αδιάφορα ή, γενικότερα, ανεπαρκή οικογενειακά περιβάλλοντα, πιθανότατα βρίσκουν αποκούμπι στους φίλους. Εκείνους, εκείνες και εκείνα που θα ξαγρυπνήσουν αν χρειαστεί, θα ανταποκριθούν με το καλύτερο δυνατό τρόπο σε κάθε ανάγκη, θα συμπαρασταθούν, θα συμβαδίσουν. Θα είναι εκεί.

Ακριβώς όπως στα «Φιλαράκια», όπου η Μόνικα άπλωσε στοργικά το χέρι στη Ρέιτσελ όταν αποφάσισε να ανεξαρτητοποιηθεί. Ο Ρος αγόρασε στη Φοίβη το πρώτο της ποδήλατο. Ο Τσάντλερ ανέλαβε τις οικονομικές υποχρεώσεις του Τζόι. Μέχρι και το BBC αφιέρωσε άρθρο του στους τρόπους με τους οποίους τα «Φιλαράκια» μετέβαλαν την υφιστάμενη νοοτροπία ως προς το τι εστί οικογένεια.

Η ένωση διαφορετικών μελών, προερχόμενων από άλλες οικογένειες

Μια μορφή οικογένειας που αναδύεται τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην Ελλάδα, είναι αυτό που αποκαλούν στο εξωτερικό «patchwork family». Επί της ουσίας, πρόκειται για γονείς, προερχόμενους από διαζύγιο ή χηρεία (ενδέχεται με παιδιά από προηγούμενη σχέση), οι οποίοι/ες συνάπτουν σχέση μεταξύ τους και προχωρούν στο βήμα της συγκατοίκησης. Η συγκεκριμένη οικογενειακή μορφή διακρίνεται από αρκετές δυσκολίες, λόγω του ότι χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο εμπλοκής των παιδιών.

Παρ’ όλα αυτά, με σωστούς χειρισμούς, ενσυναίσθηση και έχοντας ως γνώμονα την ευημερία της νέας οικογένειας, ένα σπίτι μπορεί να σφύζει από ευτυχία.

Ένα μικρό θαύμα που λέγεται «υιοθεσία»

Υπό κανονικές συνθήκες, χρειάζεται ένα ολόκληρο άρθρο για να πραγματευτούν τα πλεονεκτήματα της υιοθεσίας, όπως επίσης και η ατέρμονη γραφειοκρατία που θα βρεθεί στο διάβα όσων επιλέξουν να ακολουθήσουν αυτό το σπουδαίο μονοπάτι. Δυστυχώς, το στίγμα απέναντι στα υιοθετημένα παιδιά ή στα ζευγάρια που δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν με φυσιολογικό τρόπο εξακολουθεί να είναι υπαρκτό, παρά τις αμέτρητες προσπάθειες που καταβάλλονται διαρκώς στην παγκόσμια σφαίρα για την κανονικοποίηση του φαινομένου. Βέβαια, απροσδόκητες είναι οι τροχοπέδες που προορίζονται και για τα ομόφυλα ζευγάρια αν επιθυμήσουν να δώσουν την στοργή και την τρυφερότητά τους σε ένα μικρό πλάσμα που βρέθηκε ξαφνικά μόνο.

Και ακούγονται στο βάθος οι σειρήνες του πολέμου από την πλευρά της ακροδεξιάς.

Οι στερεοτυπικές φράσεις πίσω από το «πέπλο» της οικογένειας

«Το αίμα νερό δεν γίνεται [και άμα γενεί δεν πίνεται]»

Είναι στενάχωρο το πώς αυτά τα λαϊκά αποφθέγματα αναιρούνται εν μία νυκτί από τη ζοφερή πραγματικότητα. Στο πρόσφατο παρελθόν αποκαλύφθηκε η φρικιαστική δράση «πατέρα» από τη Φθιώτιδα, ο οποίος βίαζε τα παιδιά του και κακοποιούσε την καρκινοπαθή σύζυγό του. Επιπλέον, μια «μητέρα» από τη Ζάκυνθο κακοποιούσε τα ανήλικα παιδιά της (12 και 9 ετών) για τρία ολόκληρα χρόνια, με τα ίδια να επιζητούν τη σωτηρία τους, χωρίς όμως να γίνει κάποια παρέμβαση.

Ως εκ τούτου, οικογένεια που κακοποιεί και χειραγωγεί με οποιονδήποτε τρόπο, αποτελεί απλώς δεσμό αίματος. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι εκείνο που γεννά αισθήματα ασφάλειας και ηρεμίας.

«Συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες»

Πώς ορίζονται οι «καλές οικογένειες» και σε τι διαφέρουν από τις υποτίθεται «λιγότερο καλές»; Είναι η οικονομική άνεση; Μήπως, η κοινωνική αποδοχή που απολαμβάνουν οι γονείς λόγω της επιφανούς εργασίας τους; Η επαφή με τα κοινά; Τα εδραιωμένα συμφέροντα;

Στο τέλος της ημέρας, αν αυτοί είναι οι παράγοντες που διακρίνουν μια «καλή οικογένεια», τότε πρόκειται απλώς για μια καλογυαλισμένη βιτρίνα και τίποτα παραπάνω.

«Είναι από καλή οικογένεια»

Στην ίδια κλίμακα περίπου, κινείται και αυτή η φράση. Εν συνεχεία των παραπάνω ερωτηματικών, αξίζει να σημειωθεί ότι, βάσει της ψυχολογικής επιστήμης, το κάθε άτομο έχει 50% πιθανότητες να ακολουθήσει τα χνάρια της οικογένειάς του και άλλες 50% να διαφοροποιηθεί. Άρα, υιοθετώντας αντίστοιχες φράσεις, είναι σαν να προδικάζουμε την αξία του ατόμου, επειδή προέρχεται από μια οικογένεια που διακρίθηκε σε κάποιον τομέα, διαθέτει μόρφωση και πλούτη.

Στερεοτυπικό, ανακριβές και άδικο.

«Είναι οικογενειάρχης, αξιοσέβαστος»

Ένα υπαρκτό παράδειγμα αρκεί.

Ο Σπύρος Μπέσκος συγκαταλέγεται μεταξύ των δημοφιλέστερων Ελλήνων κατά συρροή δολοφόνων. Κακοποιούσε και βίαζε συστηματικά γυναίκες κατά τη δεκαετία του ‘80. 17 ήταν τα θύματά του στο σύνολο. Γνωστός και ως ο «Δράκος της παραλιακής», ήταν μια πολύ φυσιολογική φιγούρα: Φυσικοθεραπευτής στο επάγγελμα, παντρεμένος, φαινομενικά αξιοπρεπής και πατέρας. Συνελήφθη στις 7 Οκτωβρίου του 1983 και καταδικάστηκε σε δις ισόβια. Ωστόσο, όπως συμβαίνει συνήθως σε τούτη τη χώρα, η ποινή του μειώθηκε στα 25 έτη κι έτσι, αποφυλακίστηκε τον Αύγουστο του 2008, ξαναπαντρεύτηκε και επέστρεψε στο ιατρείο του.   

Οικογενειάρχης ήταν κι αυτός, όπως και πολλοί άλλοι γυναικοκτόνοι.

Αντί επιλόγου

Είναι γνωστό τοις πάσι πως η γλώσσα αποτελεί ζωντανό οργανισμό, οπότε εμπλουτίζεται, αναπλαισιώνεται και επαναπροσδιορίζεται προκειμένου να συμβαδίσει με τις κοινωνικοπολιτικές ανάγκες. Ακριβώς όπως δίνεται πια η δέουσα σημασία στους όρους της συμπερίληψης και της ορατότητας, έτσι κρίνεται αναγκαία και η επέκταση της λέξης «οικογένεια», ώστε να μετατραπεί σε έναν όρο-ομπρέλα, κάτω από τον οποίο μπορούν να σταθούν επάξια όλες οι μορφές, όλες οι ταυτότητες και όλες οι ανθρώπινες σχέσεις, με αποκλειστική προϋπόθεση, το συναίσθημα.

Διότι, η οικογένεια δεν κρίνεται από τα κοινά της στοιχεία με την πυρηνική μορφή, αλλά με τα συναισθήματα που γεννά. Όπου υπάρχει συναισθηματική πληρότητα, εκατέρωθεν στήριξη, κοινές προσδοκίες, ομαδικότητα, γαλήνη και δύο κουβέντες στη λιακάδα και στη μπόρα, τότε κάτι σωστό συμβαίνει.

Εικόνες: Shutterstock

Γνωμούλα;
+1
0
Έκλαψα
+1
0
Βαριέμαι
+1
0
Νευρίασα
+1
1
Αγαπώ
+1
0
Σοκαρίστηκα